ЁЯУМ рдмंрдЧाрд▓ рдХा рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓ (1773-1833): рдЬрдм рдИрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпा рдХंрдкрдиी рднाрд░рдд рдЖрдИ рддो рдЙрд╕рдиे ‘рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░’ (Governor of Bengal) рдкрдж рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмंрдЧाрд▓ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा। рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдкрд╣рд▓े рдЧрд╡рд░्рдирд░ ‘рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдХ्рд▓ाрдЗрд╡’ (Robert Clive) рдеे।

➽ рдЕрди्рдп рдк्рд░ेрд╕ीрдбेंрд╕ी, рдмॉрдо्рдмे рдПрд╡ं рдордж्рд░ाрд╕ рдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рдпं рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдеे।

➽ рд╣ाрд▓ाँрдХि рд░ेрдЧुрд▓ेрдЯिंрдЧ рдПрдХ्рдЯ-1773 рдХे рдкाрд░िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж ‘рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░’ рдкрдж рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓рдХрд░ ‘рдмंрдЧाрд▓ рдХा рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓’ рд░рдЦ рджिрдпा рдЧрдпा। рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдкрд╣рд▓े рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓ рд╡ाрд░ेрди рд╣ेрд╕्рдЯिंрдЧ्рд╕ (Warren Hastings) рдеे।

➽ рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо (рд░ेрдЧुрд▓ेрдЯिंрдЧ рдПрдХ्рдЯ-1773) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмॉрдо्рдмे рдПрд╡ं рдордж्рд░ाрд╕ рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓ рдХे рдЕрдзीрди рдХाрд░्рдп рдХिрдпा।

ЁЯУМ рднाрд░рдд рдХा рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓ (1833-58): рдЪाрд░्рдЯрд░ рдПрдХ्рдЯ 1833 рдж्рд╡ाрд░ा рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓ (Governor-General of Bengal) рдХा рдкрджрдиाрдо рдкुрдиः рдмрджрд▓рдХрд░ ‘рднाрд░рдд рдХा рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓’ (Governor-General of India) рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдЧрд╡рд░्рдирд░-рдЬрдирд░рд▓ рд╡िрд▓िрдпрдо рдмैंрдЯिрдХ (William Bentinck) рдеे।

➽ рдпрд╣ рдкрдж рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдпे рдеा рдФрд░ рдЗрд╕े рдИрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпा рдХंрдкрдиी рдХे рдХोрд░्рдЯ рдСрдл рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯрд░्рд╕ рдХो рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХрд░рдиा рдеा।

ЁЯУМ рд╡ाрдпрд╕рд░ाрдп (1858-1947): рд╡рд░्рд╖ 1857 рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рдмाрдж рдХंрдкрдиी рдХे рд╢ाрд╕рди рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рднाрд░рдд рдм्рд░िрдЯिрд╢ рддाрдЬ рдХे рд╕ीрдзे рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдоें рдЖ рдЧрдпा।

➽ рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1858 (Government of India Act 1858) рдкाрд░िрдд рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдиे рднाрд░рдд рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдЬрдирд░рд▓ рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓рдХрд░ ‘рднाрд░рдд рдХा рд╡ाрдпрд╕рд░ाрдп’ рдХрд░ рджिрдпा।

➽ рд╡ाрдпрд╕рд░ाрдп рдХो рд╕ीрдзे рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।

➽ рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рд╡ाрдпрд╕рд░ाрдп рд▓ॉрд░्рдб рдХैрдиिंрдЧ (Lord Canning) рдеे।

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
☆ рдХрдХ्рд╖ा 10 рдХे рдкिрдЫ्рд▓े рд╡рд░्рд╖ рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдкрдд्рд░ ☆
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

           •┈┈••✦✿✦•♥️•✦✿✦••┈┈•
Q1.рдж्рд╡िрдШाрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг Px2 + qx + c = 0 рдХे рдоूрд▓ों рдХा рдпोрдЧ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
(a) -C/P
(b) -q/c
(c) P/C
(d) -q/p
рдЙрдд्рддрд░: (d) 

Q2. рдпрджि рдж्рд╡िрдШाрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг 4x2 + 4x + 1 = 0 рд╣ो рддो рдоूрд▓ों рдХा рдпोрдЧ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा?
(a) -1/8
(b) -1
(c) -3/4
(d) 1/4
рдЙрдд्рддрд░: (b)

Q3. рдпрджि ╬▒, ╬▓ рдж्рд╡िрдШाрдд рдмрд╣ुрдкрдж f(x) = x2 – 7x + 10 рдХे рдоूрд▓ рд╣ो, рддो (╬▒ + ╬▓)2 рдХा рдоाрди рд╣ोрдЧा
(a) 7
(b) 49
(c) -7
(d) 100
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q4. рдпрджि рдмрд╣ुрдкрдж p(x) = x2 – 2x + 5 рдХे рд╢ूрди्рдпрдХ a, b рд╣ों, рддो ab рдХा рдоाрди рд╣ोрдЧा
(a) 5
(b) -5
(c) 2
(d) -2
рдЙрдд्рддрд░: (a)

Q5. A.P. 4, 10, 16, 22, 28, … рдХा рд╕ाрд░्рд╡ рдЕंрддрд░ рд╣ोрдЧा
(a) 4
(b) 6
(c) 2
(d) 8
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q6. рдпрджि 23, a, 2 рдХिрд╕ी рд╕реж рд╢्рд░े рдХे рддीрди рдХ्рд░рдоाрдЧрдд рдкрдж рд╣ैं, рддो рдХा рдоाрди
(a) 25
(b) 43
(c) 54
(d) 32
рдЙрдд्рддрд░: (b)

Q7. рд╕.рд╢्рд░े. 10, 7, 4,… рдХा 30рд╡ाँ рдкрдж = …….
(a) 77
(b) -77
(c) 78
(d) 79
рдЙрдд्рддрд░: (b)

Q8.A.P. -3, −12, 2 рдХा 11рд╡ाँ рдкрдж рд╣ै
(a) 28
(b) 22
(c) -38
(d) -4812
рдЙрдд्рддрд░: (b)

Q9. рд╕рдоांрддрд░ рд╢्рд░ेрдв़ी 0, 6, 1.7, 2.8, 3.9,… рдХा рд╕ाрд░्рд╡ рдЕрди्рддрд░ рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा?
(a) 0.9
(b) 0.6
(c) 1.1
(d) рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдЙрдд्рддрд░: (c)

Q10. рджो рдЕंрдХों рд╡ाрд▓ी рдХिрддрдиी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПँ 3 рд╕े рд╡िрднाрдЬ्рдп рд╣ैं?
(a) 31
(b) 32
(c) 30
(d) рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдЙрдд्рддрд░: (c)
        
Q11. рдпрджि A.P. рдХा рд╡ाँ рдкрдж 4n – 5 рд╣ो рддो рдк्рд░рдердо 25 рдкрджों рдХा рдпोрдЧ рд╣ै
(a) 1155
(b) 1165
(c) 1175
(d) 1185
рдЙрдд्рддрд░: (c)

Q12. рдЕрдиुрдХ्рд░рдо an = 2n + 3 рдХे рдк्рд░рдердо рдЪाрд░ рдкрдж рд╣ैं
(a) 3, 5, 7, 9
(b) 5, 7, 9, 11
(c) 5, 8, 11, 14
(d) 1, 3, 5, 7
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q13. рдпрджि A.P. рдХा 17рд╡ाँ рдкрдж 10рд╡ें рдкрдж рд╕े 14 рдЕрдзिрдХ рд╣ै рддो рд╕ाрд░्рд╡ рдЕंрддрд░ рдХा рдоाрди рд╣ै
(a) 1
(b) 2
(c) 3
(d) 4
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q14. рдПрдХ рд╕рд╢्рд░ेреж рдоें l = 28, s = 144, рдХुрд▓ рдкрдж 9 рд╣ैं, рддो a рдХा рдоाрди рд╣ोрдЧा
(a) 3
(b) 4
(c) 5
(d) 6
рдЙрдд्рддрд░: (b)

Q15. рдд्рд░िрднुрдЬों ABC рддрдеा DEF рдоें, ∠A = 40° = ∠E; AB : ED = AC : EF рддрдеा ∠F = 65° рддो ∠B = ?
(a) 45°
(b) 60°
(c) 75°
(d) рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q16. рджो рд╕рдорд░ूрдк рдд्рд░िрднुрдЬों рдХी рднुрдЬाрдПँ 4 : 9 рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╣ैं рддो рдЗрди рдд्рд░िрднुрдЬों рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ों рдХा рдЕрдиुрдкाрдд рд╣ोрдЧा
(a) 2 : 3
(b) 4 : 9
(c) 16 : 81
(d) 81 : 16
рдЙрдд्рддрд░: (c)

Q17. (-3, 10) рддрдеा (6, -8) рдХो рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рд░ेрдЦाрдЦрдг्рдб рдХो рдмिрди्рджु (-1, 6) рдХिрд╕ рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै?
(a) 2 : 7
(b) 3 : 7
(c) 7 : 2
(d) рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдЙрдд्рддрд░: (a)

Q18. рдХोрдИ рдмिрди्рджु P, y-рдЕрдХ्рд╖ рд╕े 5 рдЗрдХाрдИ рджाрдпीं рдУрд░ x-рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рддो P рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рд╣ै
(a) (5, 0)
(b) (0, 5)
(c) (5, 5)
(d) (-5, 5)
рдЙрдд्рддрд░: (a) 

Q19. рдХिрд╕ी рдмिрди्рджु рдХी x-рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े рджूрд░ी рдЙрд╕ рдмिрди्рджु рдХा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै
(a) рднुрдЬ
(b) рдХोрдЯि
(c) рдЕрдХ्рд╖
(d) рдЖрд▓ेрдЦ
рдЙрдд्рддрд░: (a)

Q20. рдмिрди्рджुрдУं p(-2, 8) рдФрд░ q(-6, -4) рдХो рдоिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░ेрдЦाрдЦрдг्рдб рдХा рдордз्рдп рдмिрди्рджु рд╣ै
(a) (-6, -4)
(b) (-4, 2)
(c) (2, 6)
(d) (-4, -6)
рдЙрдд्рддрд░: (b)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
☆ рдХрдХ्рд╖ा 12 рдХे рдкिрдЫрд▓े рд╡рд░्рд╖ рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдкрдд्рд░ ☆
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

           •┈┈••✦✿✦•♥️•✦✿✦••┈┈•
Q1. рдпрджि A.P. рдХा рд╡ाँ рдкрдж 4n – 5 рд╣ो рддो рдк्рд░рдердо 25 рдкрджों рдХा рдпोрдЧ рд╣ै
(a) 1155
(b) 1165
(c) 1175
(d) 1185
рдЙрдд्рддрд░: (c)

Q2. рдЕрдиुрдХ्рд░рдо an = 2n + 3 рдХे рдк्рд░рдердо рдЪाрд░ рдкрдж рд╣ैं
(a) 3, 5, 7, 9
(b) 5, 7, 9, 11
(c) 5, 8, 11, 14
(d) 1, 3, 5, 7
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q3. рдпрджि A.P. рдХा 17рд╡ाँ рдкрдж 10рд╡ें рдкрдж рд╕े 14 рдЕрдзिрдХ рд╣ै рддो рд╕ाрд░्рд╡ рдЕंрддрд░ рдХा рдоाрди рд╣ै
(a) 1
(b) 2
(c) 3
(d) 4
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q4. рдПрдХ рд╕рд╢्рд░ेреж рдоें l = 28, s = 144, рдХुрд▓ рдкрдж 9 рд╣ैं, рддो a рдХा рдоाрди рд╣ोрдЧा
(a) 3
(b) 4
(c) 5
(d) 6
рдЙрдд्рддрд░: (b)

Q5. рдд्рд░िрднुрдЬों ABC рддрдеा DEF рдоें, ∠A = 40° = ∠E; AB : ED = AC : EF рддрдеा ∠F = 65° рддो ∠B = ?
(a) 45°
(b) 60°
(c) 75°
(d) рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдЙрдд्рддрд░: (b) 

Q6. рджो рд╕рдорд░ूрдк рдд्рд░िрднुрдЬों рдХी рднुрдЬाрдПँ 4 : 9 рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╣ैं рддो рдЗрди рдд्рд░िрднुрдЬों рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ों рдХा рдЕрдиुрдкाрдд рд╣ोрдЧा
(a) 2 : 3
(b) 4 : 9
(c) 16 : 81
(d) 81 : 16
рдЙрдд्рддрд░: (c)

Q7. (-3, 10) рддрдеा (6, -8) рдХो рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рд░ेрдЦाрдЦрдг्рдб рдХो рдмिрди्рджु (-1, 6) рдХिрд╕ рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै?
(a) 2 : 7
(b) 3 : 7
(c) 7 : 2
(d) рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдЙрдд्рддрд░: (a)

Q8. рдХोрдИ рдмिрди्рджु P, y-рдЕрдХ्рд╖ рд╕े 5 рдЗрдХाрдИ рджाрдпीं рдУрд░ x-рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рддो P рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рд╣ै
(a) (5, 0)
(b) (0, 5)
(c) (5, 5)
(d) (-5, 5)
рдЙрдд्рддрд░: (a) 

Q9. рдХिрд╕ी рдмिрди्рджु рдХी x-рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े рджूрд░ी рдЙрд╕ рдмिрди्рджु рдХा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै
(a) рднुрдЬ
(b) рдХोрдЯि
(c) рдЕрдХ्рд╖
(d) рдЖрд▓ेрдЦ
рдЙрдд्рддрд░: (a)

Q10. рдмिрди्рджुрдУं p(-2, 8) рдФрд░ q(-6, -4) рдХो рдоिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░ेрдЦाрдЦрдг्рдб рдХा рдордз्рдп рдмिрди्рджु рд╣ै
(a) (-6, -4)
(b) (-4, 2)
(c) (2, 6)
(d) (-4, -6)
рдЙрдд्рддрд░: (b)

Q11. рдж्рд╡िрдШाрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг 3x2 – 2x + 13 = 0 рдХे рд╡िрд╡ेрдЪрдХ рдХा рдоाрди рд╣ोрдЧा
(a) 0
(b) 12
(c) 1
(d) √3
рдЙрдд्рддрд░:a
   
Q12. рд╕рдоांрддрд░ рд╢्рд░ेрдв़ी 5, 11, 17, 23,… рдХा рдХोрдИ рдкрдж 301 рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?
(a) рд╣ाँ
(b) рдирд╣ीं
(c) рдкрддा рдирд╣ीं
(d) рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
       рдЙрдд्рддрд░: a

Q13. рд╡ृрдд्рдд рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЬीрд╡ा рд╣ोрддी рд╣ै-
(a) рдЪाрдк
(b) рдЪाрдкрдХрд░्рдг
(c) рд╡्рдпाрд╕
(d) рдХोрдИ рдирд╣ीं
        рдЙрдд्рддрд░: c

Q14. рдХिрд╕ी A.P. рдХा рд╡ॉ рдкрдж 4 – 7n рд╣ै рддो рд╕ाрд░्рд╡ рдЕंрддрд░ рдХा рдоाрди рд╣ै
(a) 5
(b) -5
(c) 7
(d) -7
   рдЙрдд्рддрд░:d

Q15. рджो рдЕंрдХों рд╡ाрд▓ी рдХिрддрдиी рд╕ंрдЦ्рдпाрдПँ 3 рд╕े рд╡िрднाрдЬ्рдп рд╣ैं?
(a) 31
(b) 32
(c) 30
(d) рдХोрдИ рдирд╣ीं
      рдЙрдд्рддрд░:c

Q16. рдХिрд╕ी A.P.рдХा рдк्рд░рдердо рдкрдж 4 рддрдеा рд╕ाрд░्рд╡ рдЕंрддрд░ -3 рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा 9рд╡ाँ рдкрдж рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा?
(a) 10
(b) 20
(c) -20
(d) рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
        рдЙрдд्рддрд░:c

Q17.  рдПрдХ рдж्рд╡िрдШाрдд рдмрд╣ुрдкрдж рдХे рдоूрд▓ों рдХे рдпोрдЧрдлрд▓ рддрдеा рдЧुрдгрдирдлрд▓ рдХ्рд░рдорд╢: 2 рддрдеा -15 рд╣ैं, рддो рдж्рд╡िрдШाрдд рдмрд╣ुрдкрдж рд╣ै
(a) x2 + 2x + 15
(b) x2 + 2x – 15
(c) x2 – 2x + 15
(d) x2 – 2x – 15
      рдЙрдд्рддрд░:d

Q18. рдХिрд╕ी рдж्рд╡िрдШाрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХे рд╡िрд╡ेрдЪрдХ рдХा рдоाрди рд╢ूрди्рдп рд╕े рдмрдб़ा рд╣ोрдиे рдкрд░ рджोрдиों рдоूрд▓ рд╣ोंрдЧे?
(a) рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдФрд░ рднिрди्рди
(b) рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдФрд░ рд╕рдоाрди
(c) рдЕрд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдФрд░ рднिрди्рди
(d) рдЕрд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдФрд░ рд╕рдоाрди
       рдЙрдд्рддрд░:a

Q19. рдпрджि A.P. рдХे p рдкрджों рдХा рдпोрдЧ q рдкрджों рдХा рдпोрдЧ p рд╣ै। рддो p + q рдкрджों рдХा рдпोрдЧ рд╣ोрдЧा
(a) p + q
(b) p – q
(c) рд╢ूрди्рдп
(d) -(p + q)
       рдЙрдд्рддрд░:a

Q20. 3 cm рдд्рд░िрдЬ्рдпा рд╡ाрд▓े рд╡ृрдд्рдд рдкрд░ рдХिрд╕ी рдмाрд╣्рдп рдмिрди्рджु A рд╕े рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦा рдХी рд▓рдо्рдмाрдИ 4 cm рд╣ै। A рд╕े рдХेрди्рдж्рд░ рдХी рджूрд░ी рдХ्рдпा рд╣ोрдЧी?
(a) 7 cm
(b) 5 cm
(c) 9 cm
(d) рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
          рдЙрдд्рддрд░: b
● рдЯ्рд░िрдХ ⇒ рд╕ुрджा рдХा рдмрд░ा рд╣рд░ा рдХंрдШा, рдкрдЩोрд╕ी рд░рдоा рдиे рд▓िрдпा рддो рд▓ोрднी рдоोрд╕ी рд░ोрд╕ рдоें рдЖрдИ। 

► рдЯ्рд░िрдХ рдХा рд╡िрд╢рд▓ेрд╖рдг 

рд╕्рдерд▓ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдирджिрдпाँ 

፠ рд╕ु ⇒ рд╕ुрддрдХांрдЧेрдбोрд░ рджा ⇒ рджाрд╢्рдХ рдирджी 

፠ рдХा ⇒ silent 

፠ рдм ⇒ рдмрдирд╡ाрд▓ी рд░ा ⇒ рд░ंрдЧोрдИ 

፠ рд╣ ⇒ рд╣рдбрдк्рдкा рд░ा ⇒ рд░ाрд╡ी рдирджी 

፠ рдХं ⇒ рдХाрд▓ीрдмंрдЧा рдШा ⇒ рдШрдЧ्рдЧрд░ рдирджी 

፠ рдкреЬो ⇒ рдЪрди्рд╣ुрджреЬो рд╕ि ⇒ рд╕िंрдзु 

፠ рд░ ⇒ рд░ंрдЧрдкुрд░ рдоा ⇒ рдоाрджрд░ рдирджी 

፠ рдиे рд▓िрдпा рддो ⇒ silent 

፠ рд▓ो ⇒ рд▓ोрдерд▓ рднी ⇒ рднोрдЧрд╡ा рдирджी 

፠ рдоो ⇒ рдоोрд╣рдирдЬोрджрдЩो рд╕ी ⇒ рд╕िंрдзु рдирджी 

፠ рд░ो ⇒ рд░ोрдкреЬ рд╕ ⇒ рд╕рддрд▓рдЬ рдирджी 

፠ рдоें рдЖрдИ ⇒ silent
1. рд╣реЬрдк्рдкा 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рд░ाрд╡ी 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1921 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рджрдпाрд░ाрдо рд╕ाрд╣рдиी рдФрд░ рдоाрдзोрд╕्рд╡рд░ूрдк рд╡рдд्рд╕ 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рддिрдеि - рдкрд╢्рдЪिрдо рдкंрдЬाрдм рдХा рдоांрдЯрдоोрдЧрд░ी рдЬिрд▓ा (рдкाрдХिрд╕्рддाрди) 

2. рдоोрд╣рдирдЬोрджреЬो 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рд╕िрди्рдзु 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1922 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рд░ाрдЦрд▓рджाрд╕ рдмрдирд░्рдЬी 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рд╕िंрдз рдк्рд░ाрди्рдд рдХा рд▓рд░рдХाрдиा рдЬिрд▓ा (рдкाрдХिрд╕्рддाрди) 

3. рдЪрди्рд╣ूрджреЬो 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рд╕िрди्рдзु 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1931 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рдЧोрдкाрд▓ рдордЬूрдорджाрд░ 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рд╕िंрдз рдк्рд░ाрди्рдд (рдкाрдХिрд╕्рддाрди) 

4. рдХाрд▓ीрдмंрдЧा 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рдШрдЧ्рдШрд░ 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1953 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рдмी.рдмी. рд▓ाрд▓ рдФрд░ рдмी.рдХे. рдеाрдкрд░ 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рд╣рдиुрдоाрдирдЧреЭ рдЬिрд▓ा (рднाрд░рдд) 

5. рдХोрдЯрджीрдЬी 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рд╕िрди्рдзु 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1953 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рдлрдЬрд▓ рдЕрд╣рдордж 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рд╕िंрдз рдк्рд░ाрди्рдд рдХा рдЦैрд░рдкुрд░ (рдкाрдХिрд╕्рддाрди) 

6. рд░ंрдЧрдкुрд░ 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рдоाрджрд░ 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1953-54 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рд░ंрдЧрдиाрде рд░ाрд╡ 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХा рдХाрдаिрдпाрд╡ाрдб рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (рднाрд░рдд) 

7. рд░ोрдкреЬ 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рд╕рддрд▓рдЬ 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1953-56 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рдпрдЬ्рдЮрджрдд्рдд рд╢рд░्рдоा 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рдкंрдЬाрдм рдХा рд░ोрдкреЬ рдЬिрд▓ा (рднाрд░рдд) 

8. рд▓ोрдерд▓ 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рднोрдЧрд╡ा 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1955-1962 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рд░ंрдЧрдиाрде рд░ाрд╡ 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХा рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж рдЬिрд▓ा (рднाрд░рдд) 

9. рдЖрд▓рдордЧीрд░рдкुрд░ 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рд╣िंрдбрди 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1958 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рдпрдЬ्рдЮрджрдд्рдд рд╢рд░्рдоा 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХा рдоेрд░рда рдЬिрд▓ा (рднाрд░рдд) 

10. рдмрдиाрд╡рд▓ी 
▪️рдирджी рдХे рдиाрдо - рд░ंрдЧोрдИ 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1974 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рд░рд╡िрди्рдж्рд░рдиाрде рд╡िрд╖्рдЯ 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рд╣рд░िрдпाрдгा рдХा рд╣िрд╕ाрд░ рдЬिрд▓ा (рднाрд░рдд) 

11. рдзौрд▓ाрд╡ीрд░ा 
▪️рдЙрдд्рдд्рдЦрдирди рдХा рд╡рд░्рд╖ - 1990-91 
▪️рдЙрдд्рддрдЦрдирдирдХрд░्рддा - рд░рд╡िрди्рдж्рд░рдиाрде рд╡िрд╖्рдЯ 
▪️рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि - рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХा рдХрдЪ्рдЫ рдЬिрд▓ा (рднाрд░рдд) 

рдкोрд╕्рдЯ рдкрд╕ंрдж рдЖрдП рддो react ❤️ рд╢ेрдпрд░ рдЬрд░ूрд░ рдХрд░ें
рдк्рд░ेрдо рдХोрдИ рд╕ंрдмंрдз рдирд╣ीं, рдпрд╣ рддो рдПрдХ рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ुрд╡ाрд╕ рд╣ै।
рдпрд╣ рддрдм рдЬрди्рдо рд▓ेрддा рд╣ै рдЬрдм рднीрддрд░ рдХी рдЪुрдк्рдкी рдлूрд▓ рдмрдирдХрд░ рдЦिрд▓ рдЙрдарддी рд╣ै।

рд╕рдЪ्рдЪे рдк्рд░ेрдо рдоें рди рдоाँрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै, рди рдЕрдкेрдХ्рд╖ा—рд╡рд╣ाँ рдХेрд╡рд▓ рджेрдиा рд╣ोрддा рд╣ै।

рдк्рд░ेрдо рд╡рд╣ рдКрд░्рдЬा рд╣ै рдЬो рддुрдо्рд╣ें рднीрддрд░ рд╕े рд╣рд▓्рдХा рдХрд░ рджेрддी рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рдиे рдЖрдд्рдоा рдкрд░ рд╕े рдмोрдЭ рд╣рдЯा рджिрдпा рд╣ो।
рдЬрдм рдорди рд╢ांрдд рдФрд░ рд╣ृрджрдп рдЦुрд▓ा рд╣ोрддा рд╣ै, рдк्рд░ेрдо рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдмрд╣рддा рд╣ै।

рдк्рд░ेрдо рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░े рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдкрд╣рд▓े рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдХी рдкूрд░्рдгрддा рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддा рд╣ै—рдФрд░ рддрднी рд╡рд╣ рд╕рдЪрдоुрдЪ рджूрд╕рд░ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддा рд╣ै।

рдк्рд░ेрдо рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै—рдЦुрдж рдХो рдЗрддрдиा рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХрд░ рд▓ेрдиा рдХि рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ी рдПрдХ рдЖрд╢ीрд╖ рдмрди рдЬाрдП।


рд╡िрд░рд╣ — рдк्рд░ेрдо рдХा рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪा рд╕्рд╡рд░ूрдк 

рдордиुрд╖्рдп рдк्рд░ेрдо рдоें рдоिрд▓рдиे рдХो рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╕рдордЭрддा рд╣ै।
рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдоिрд▓рди рд╣ी рдкूрд░्рдгрддा рд╣ै,
рдФрд░ рдЬुрджाрдИ — рдЕрд╕рдлрд▓рддा।

рдкрд░ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рднाрд╖ा рдоें рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЙрд▓्рдЯा рд╣ै।
рдоिрд▓рди рдк्рд░ेрдо рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ै,
рд╡िрд░рд╣ рдк्рд░ेрдо рдХी рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा।

рдЬрдм рддुрдо рдХिрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╣ोрддे рд╣ो,
рддो рдк्рд░ेрдо рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╣ोрддी рд╣ै।
рддुрдо्рд╣ाрд░ा рд╣ृрджрдп рдзрдб़рдХрддा рд╣ै —
рдкрд░ рддुрдо рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рднी рд░рд╣рддे рд╣ो,
рдХ्рдпोंрдХि рдк्рд░िрдп рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкाрд╕ рд╣ै।

рдкрд░ рд╡िрд░рд╣…
рд╡िрд░рд╣ рд╡рд╣ рдЕрдЧ्рдиि рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░ेрдо рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдирд╣ीं рджेрддा —
рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддा рд╣ै।

рдХिрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рд░рд╣рдХрд░ рдк्рд░ेрдо рдХрд░рдиा рд╕рд╣рдЬ рд╣ै।
рджूрд░ी рдоें рдк्рд░ेрдо рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा — рдХрдаिрди।
рдФрд░ рдлिрд░ рднी рдЬो рдк्рд░ेрдо рджूрд░ी рдоें рдирд╣ीं рдЯूрдЯрддा,
рдЬो рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рдФрд░ рдЧрд╣рд░ा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै,
рдЬो рдоौрди рдоें рдФрд░ рдоुрдЦрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै,
рдЬो рджुःрдЦ рдоें рднी рд╕ुंрджрд░ рдмрдиा рд░рд╣рддा рд╣ै —
рд╡рд╣ी рдк्рд░ेрдо рдЕрдкрдиी рдЪрд░рдо рдКँрдЪाрдИ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪ рдЪुрдХा рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╡िрд░рд╣ рддुрдо्рд╣ें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि
рдк्рд░ेрдо рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдирд╣ीं,
рдк्рд░ेрдо рдЕрдиुрднूрддि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।

рдпрджि рдХिрд╕ी рдХे рдЬाрдиे рд╕े рдк्рд░ेрдо рдорд░ рдЬाрдП —
рддो рд╡рд╣ рдк्рд░ेрдо рдирд╣ीं, рдиिрд░्рднрд░рддा рдеी।
рдпрджि рдХिрд╕ी рдХे рджूрд░ рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рдмрдв़ рдЬाрдП —
рддो рд╡рд╣ी рдк्рд░ेрдо рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡िрд░рд╣ рдк्рд░ेрдо рдХा рдЕंрдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рд╡िрд░рд╣ рдк्рд░ेрдо рдХा рдкрд╡िрдд्рд░ीрдХрд░рдг рд╣ै।

рд╡िрд░рд╣ рдоें рджो рд╢рд░ीрд░ों рдХा рдоिрд▓рди рдирд╣ीं рд╣ोрддा,
рд╡िрд░рд╣ рдоें рджो рдЖрдд्рдоाрдПँ рдоिрд▓рддी рд╣ैं।
рдмिрдиा рд╕्рдкрд░्рд╢, рдмिрдиा рд╢рдм्рдж, рдмिрдиा рдЙрдкрд╕्рдеिрддि —
рдлिрд░ рднी рдПрдХ рдЕрджृрд╢्рдп рдкुрд▓ рдмрдиा рд░рд╣рддा рд╣ै
рдЬो рдЯूрдЯрддा рдирд╣ीं,
рдЪाрд╣े рд╕ंрд╕ाрд░ рдЬिрддрдиा рднी рд╕рдордЭा рджे рдХि рдиाрддा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै।

рд╡िрд░рд╣ рдоें рджрд░्рдж рд╣ै —
рдкрд░ рдпрд╣ рд╡рд╣ी рджрд░्рдж рд╣ै
рдЬो рдЕंрдзрдХाрд░ рдоें рдкрдб़े рдмीрдЬ рдХो рдЕंрдХुрд░ рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।
рдоिрд▓рди рддुрдо्рд╣ें рдЦुрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै —
рдкрд░ рд╡िрд░рд╣ рддुрдо्рд╣ें рдЬाрдЧृрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЬो рдк्рд░ेрдо рд╡िрд░рд╣ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рдЪुрдХा рд╣ो
рд╡рд╣ рддुрдЪ्рдЫ рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЬाрддा —
рд╡рд╣ рдкूрдЬा рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрд╕рдоें рдоाँрдЧ рдирд╣ीं,
рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрд╕рдоें рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं,
рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЙрд╕рдоें рдЪिрдкрдХाрд╡ рдирд╣ीं,
рд╕рдорд░्рдкрдг рд╣ोрддा рд╣ै।

рдоिрд▓рди рдоें рддुрдо рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ो,
“рддुрдо рдоेрд░े рд╣ो।”
рдкрд░ рд╡िрд░рд╣ рдоें рдПрдХ рдирдИ рднाрд╖ा рдЬрди्рдо рд▓ेрддी рд╣ै —
“рддुрдо рдЬрд╣ाँ рднी рд╣ो… рдоेрд░े рд╣ी рд╣ो।”

рдФрд░ рдПрдХ рджिрди,
рдЬुрджाрдИ рдХी рд░ाрддें рдЕрдкрдиे рдЪрд░рдо рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░
рдПрдХ рд╢ांрдд рд╕ुрдмрд╣ рдоें рдмрджрд▓ рдЬाрддी рд╣ैं।
рдЙрд╕ рд╕ुрдмрд╣ рдк्рд░ेрдо рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕े рдмрдб़ा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рдк्рд░ेрдо рдмрд╕ рдк्рд░ेрдо рдмрди рдЬाрддा рд╣ै —
рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдкрддे рдХे, рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдиाрдо рдХे,
рдкрд░ рдкрд╣рд▓े рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдЬीрд╡िрдд।

рд╡рд╣ी рдХ्рд╖рдг рд╣ै
рдЬрдм рддुрдо्рд╣ें рд╕рдордЭ рдЖрддा рд╣ै —

рд╡िрд░рд╣ рдк्рд░ेрдо рдХी рдоृрдд्рдпु рдирд╣ीं,
рдк्рд░ेрдо рдХा рдкुрдирд░्рдЬрди्рдо рд╣ै।

ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖
 рд╕рдоाрдзाрди - рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд░ोрдиे рд╕े рдлेрдлреЬे рдЦुрд▓рддे рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕ुрдк्рдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдЬाрдЧृрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЬाрддा рд╣ै। рдЧрд░्рдн рдиाрд▓ рдХे рдЫेрджрди рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд╡рд╣ рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे рд▓ाрдпрдХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। 

рдЬрдмрдХि рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рд╣ рд░ोрддा рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕े рдлिрд░ рд╕े рдПрдХ рдмाрд░ рдЬрди्рдо рд▓ेрдиा рдкреЬा। 9 рдоाрд╕ рддрдХ рдоाрддा рдХे рдЧрд░्рдн рдоें рдЙрд▓рдЯी рд▓рдЯрдХी рдЖрдд्рдоा, рдоूрдд्рд░, рд░рдХ्рдд рдЖрджि рдоें рд╕рдиी рд╣ुрдИ, рдШोрд░ рдЕрди्рдзрдХाрд░ рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рд╡рд╣ рд╣рд░ рд╕рдордп рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рдЙрд╕े рджुःрдЦ рд╕े рдоुрдХ्рддि рджिрд▓ाрдпे। рдкрд░ рдЬрдм рдЙрд╕рдХा рдЬрди्рдо рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдпрд╣ рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рдоुрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рдЙрд╕рдиे рддो рдлिрд░ рд╕े рдЬрди्рдо рд▓े рд▓िрдпा। рдЙрд╕े рдлिрд░ рд╕े рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдХे рдЪрдХ्рдХрд░ рдоें рдЖрдиा рдкреЬा। рдРрд╕ा рдЗрд╕рд▓िрдП рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХे рдХрд░्рдо рдРрд╕े рдирд╣ीं рдеे рдЬिрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХी рдоुрдХ्рддि рд╣ो। рдРрд╕ा рдЗрд╕рд▓िрдП рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдоोрдХ्рд╖ рдоाрд░्рдЧ рдХा рдкрдеिрдХ рддो рдмрдиा рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд▓рдХ्рд╖्рдп рддрдХ рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪा। рдЕрдм рдЙрд╕े рдлिрд░ рд╕े рд╢ैрд╢рд╡, рдЬрд╡ाрдиी, рдмुреЭाрдкा рджेрдЦрдиा рдкреЬेрдЧा। рдЙрд╕े рд╕рд░्рджी-рдЧрд░्рдоी, рднूрдЦ-рдк्рдпाрд╕, рд╡्рдпाрдзि, рдоोрд╣, рдХ्рд░ोрдз, рд╕्рд╡рдЬрдиों рдХा рдмिрдЫреЬрдиा рдЖрджि рджेрдЦрдиे рдкреЬेंрдЧे। рдЙрд╕े рдлिрд░ рдкिрдЫрд▓े рдЕрдЪ्рдЫे-рдмुрд░े рдХрд░्рдоों рдХा рдлрд▓ рднोрдЧрдиा рдкреЬेрдЧा। рдЙрд╕े рдлिрд░ рд╕े рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдЬीрд╡ рдмрдирдХрд░ рдоुрдХ्рддि рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдЪिрд░рдХाрд▓ рддрдХ рдХрд░рдиी рдкреЬेрдЧी। рдпрд╣ рд╕्рдоृрддि рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрд╕рдХा рдЗрд╕ рдЬрдЧрдд рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрддे рд╣ी рд░ोрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЬाрддा рд╣ैं। рдпрд╣ рдмोрдз рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдкूрд░्рд╡ рдХрд░्рдоों рдоें рд░рд╣ рдЧрдИ рдХ्рд╖ीрдгрддा рдХा рд╕्рдорд░рдг рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдмोрдз рд╣ोрддे рд╣ी рдЙрд╕े рдЖрдд्рдордЧ्рд▓ाрдиि рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рдирдпा рдЬीрд╡рди рд░ोрдиे рд╕े рдЖрд░рдо्рдн рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЬो рдпрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ै рдХि рдордиुрд╖्рдп рдЦाрд▓ी рд╣ाрде рдЖрддा рд╣ै рдФрд░ рдЦाрд▓ी рд╣ाрде рдЬाрдпेрдЧा। рд╡рд╣ рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЙрдкрд▓рдХ्рд╖ рдоें рддो рд╕рд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдкрд░ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рджेрдЦे рддो рдордиुрд╖्рдп рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдкूрд░्рд╡ рдЬрди्рдоों рдоें рдХिрдпे рдЧрдП рдХрд░्рдоों рдХे рдлрд▓ рд▓ेрдХрд░ рдЖрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдЬрди्рдо рдоें рдЕрдиेрдХों рдХो рднोрдЧрддा рднी рд╣ैं। рдФрд░ рдЗрд╕ рдЬрди्рдо рдоें рдХिрдпे рдЧрдП рдХрд░्рдоों рдоें рд╕े рдЕрдиेрдХों рдХे рдлрд▓ рднोрдЧрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдЧрд▓े рдЬрди्рдо рдоें рднी рд╕ाрде рд▓े рдЬाрддा рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдордиुрд╖्рдп рдХрднी рдЦाрд▓ी рд╣ाрде рддो рдирд╣ीं рдЖрддा। 

рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣े рдордиुрд╖्рдпों! рдкрд╡िрдд्рд░ рдЖрдд्рдоा рдХे рдЬрди्рдо рдХे рд░ोрдиे рд╕े рд╕ीрдЦ рд▓ो। рдпрд╣ рдЬрди्рдо рддो рд╣ो рдЧрдпा। рдкрд░ рдЕрднी рдФрд░ рдХिрддрдиे рдЬрди्рдоों рддрдХ рдоाрддा рдХे рдЧрд░्рдн рдХा рдЕрди्рдзрдХाрд░ рджेрдЦोрдЧे? рдХिрддрдиे рдЬрди्рдоों рддрдХ рдпрд╣ рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдХे рдЪрдХ्рд░् рдоें рдлंрд╕े рд░рд╣ोрдЧे? рдХिрддрдиे рдЬрди्рдоों рддрдХ рдоोрдХ्рд╖ рдХे рдЪрд░рдо рд╕ुрдЦ рдХा рдЖрдиंрдж рднोрдЧрдиे рдиे рд╕े рджूрд░ рд░рд╣ोрдЧे। 
рд╕рдд्рдХрд░्рдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпोрдЧ рдоाрд░्рдЧ рдХा рдкрдеिрдХ рдмрдиे рдФрд░ рджुःрдЦों рдЫूрдЯрдХрд░ рдоोрдХ्рд╖ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрдиे।

ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖ЁЯк╖
Sub :- Rashtra Gaurav
▬▬▬▬▬⁂⧱⁂▬▬▬▬▬

Code HND100 (All UG Course)
 
ЁЯФе1. 'рд░ाрд╖्рдЯ्рд░' рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдШрдЯрдХ рдирд╣ीं рд╣ै-
(A) рднूрдЦрдг्рдб
(B) рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рднूрдЦрдг्рдб рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЬрди рд╕рдоुрджाрдп
(C) рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЬीрд╡рди рдкрдж्рдзрддि
(D) рдЬाрддिрд╡ाрдж

2. 'рд░ाрд╖्рдЯ्рд░' рдХा рдк्рд░рдердо рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрд╕ рдЧ्рд░ंрде рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै?
(A) рдЛрдЧ्рд╡ेрдж
(B) рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж
(C) рд╡ैрджिрдХ рдм्рд░ाрд╣्рдордг
(D) рднрдЧрд╡рдд рдЧीрддा

3. 'рдкрдж्рдоाрд╡рдд' рдХिрд╕рдХी рд░рдЪрдиा рд╣ै?
(A) рд╢ेрдЦрдирдмी рдХी
(B) рдХाрд╕िрдо рд╢ाрд╣ рдХी
(C) рдХुрддुрдмрди рдХी
(D) рдЬाрдпрд╕ी рдХी

4. 'рд╕ंрд╕्рдХृрддि' рд╢рдм्рдж рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै-
(A) рд╕рдо्рдпрддा
(B) рдкрд░िрд╢ुрдж्рдз
(C) рд╕ाрд╣рдЪрд░्рдп
(D) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдоें рдХोрдИ рдирд╣ीं

5. "рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоूрд▓рддः рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी рд╣ै" рдпрд╣ рдХрдерди -
(A) рд╕рдд्рдп рд╣ै
(B) рдЕрд╕рдд्рдп рд╣ै
(C) рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рд╣ै
(D) рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं

6. рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдЕрди्рддिрдо рдХреЬी рд╣ै-
(A) рдЙрдкрдиिрд╖рдж्
(B) рд╕ंрд╣िрддा
(C) рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдЧ्рд░рди्рде
(D) рдЖрд░рдг्рдпрдХ

7. 'рдж्рд╡ैрдкाрдпрди' рдиाрдо рд╣ै-
(A) рднीрд╖्рдо рдХा
(B) рдХृрд╖्рдг рдХा
(C) рд╡ेрджрд╡्рдпाрд╕ рдХा
(D) рдХौрдЯिрд▓्рдп рдХा

8. рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें 'рд╕ोрдиा' рдХे рд▓िрдП рдХौрди рд╕ा рдиाрдо рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा?
(A) рд╣ेрдо
(B) рд╢рддрдоाрди
(C) рд░рдЬрдд
(D) рдХрди्рдЪрди

9. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рдХौрди рдЖрдЪाрд░्рдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдирд╣ीं рд╣ै?
(A) рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди
(B) рдЪрд░рдХ
(C) рд╕ुрд╢्рд░ुрдд
(D) рдзрди्рд╡ंрддрд░ि

10. 'рдд्рд░рдкु' рд╢рдм्рдж рдХिрд╕ рдзाрддु рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै?
(A) рдХाँрд╕ा
(B) рд╕ीрд╕ा
(C) рд▓ोрд╣ा
(D) рддाॅрдмा

Answer:-
1.(D) 2.(A) 3.(D) 4.(A) 5.(A) 6.(A) 7.(C) 8.(C) 9.(A) 10.(B).


.11. рддрд░ाрдЗрди рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдХрдм рд╣ुрдИ?
(A) 1192 рдИреж
(B) 1506 рдИреж
(C) 1525 рдИреж
(D) 826 рдИреж

12. рдкाрдиीрдкрдд рдХा рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХрдм рд╣ुрдЖ?
(A) 1507 рдИреж
(B) 1526 рдИреж
(C) 1597 рдИреж
(D) 1191 рдИреж

13. рдкाрдиीрдкрдд рдХा рдж्рд╡िрддीрдп рдпुрдж्рдз рдХिрд╕рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдЖ?
(A) рдкृрде्рд╡ीрд░ाрдЬ рдЪौрд╣ाрди рдФрд░ рдоुрд╣рдо्рдордж рдЧौрд░ी
(B) рдмाрдмрд░ рдФрд░ рдЗрдм्рд░ाрд╣िрдо рд▓ोрджी
(C) рдЕрдХрдмрд░ рдФрд░ рд╣ेрдоू
(D) рджौрд▓рдд рд░ाрд╡ рд╕िंрдзिрдпा рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рдмीрдЪ

14. рдХौрдЯिрд▓्рдп рдХा рд╕рдк्рддांрдЧ рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै-
(A) рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╕े
(B) рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╕े
(C) рди्рдпाрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╕े
(D) рд░рдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╕े

15. рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп рдоें рдорд╣ाрдЬрдирдкрджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдеी-
(A) 15
(B) 16
(C) 40
(D) 41

16. рдмौрдж्рдз рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХेрди्рдж्рд░ рдЕрдЬрди्рддा рдЧुрдлा рдоें рдХिрди рдХрд▓ाрдУं рдХा рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕ंрдЧрдо рд╣ै?
(A) рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा, рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा, рдФрд░ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा
(B) рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा, рдоृрджрднाрдг्рдб рдХрд▓ा, рдФрд░ рдиृрдд्рдп рдХрд▓ा
(C) рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा, рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдФрд░ рдиृрдд्рдп рдХрд▓ा
(D) рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा, рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдФрд░ рдоृрджрднाрдг्рдб рдХрд▓ा

17. 'рд░ाрдоाрдпрдг' рдХी рд░рдЪрдиा рдХिрд╕рдиे рдХी рдеी?
(A) рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕ рдиे
(B) рдХрдо्рдмрди рдиे
(C) рд╡ाрд▓्рдоीрдХि рдиे
(D) рдХाрд▓ीрджाрд╕ рдиे

18. 'рдЪрд░рдХ' рдХिрд╕рдХे рджрд░рдмाрд░ рдоें рдеे-
(A) рдХрдиिрд╖्рдХ рдХे
(B) рд╣ुрд╡िрд╖्рдХ рдХे
(C) рдЕрд╢ोрдХ рдХे
(D) рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे

19. рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрдд्рд░िрдХा 'рдХрд▓्рдпाрдг' рдХिрд╕ рд╢рд╣рд░ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрддी рд╣ै?
(A) рдХुрд╢ीрдирдЧрд░ рд╕े
(B) рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рд╕े
(C) рдордеुрд░ा рд╕े
(D) рд╡ृрди्рджाрд╡рди рд╕े

20. 'рдорд╣ाрд╡ीрд░ рд╕्рд╡ाрдоी' рдХा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдиाрдо рдеा-
(A) рд╕िрдж्рдзाрд░्рде
(B) рд╡рд░्рдзрдоाрди
(C) рджрдпाрдирди्рдж
(D) рдирд░ेрди्рдж्рд░

Answer:-
11.(A) 12.(B) 13.(C) 14.(A) 15.(B) 16.(A) 17.(C) 18.(A) 19.(B) 20.(B).

.21. 'рдЬ्рдпा рдкрдж्рдзрддि' рдХिрд╕рдХी рджेрди рд╣ै?
(A) рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ
(B) рд╢्рд░ीрдзрд░ाрдЪाрд░्рдп
(C) рдкाрдЗрдеाрдЧोрд░рд╕
(D) рд╡ाрд░ाрд╣рдоिрд╣िрд░

22. рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд░рдЪрдпिрддा рд╣ै-
(A) рдХौрдЯिрд▓्рдп
(B) рднрд╡рднूрддि
(C) рдмाрдгрднрдЯ्рдЯ
(D) рд╡िрд▓्рд╣рдг

23. рдиाрд▓рди्рджा рдХрд╣ाँ рд╕्рдеिрдд рд╣ै?
(A) рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें
(B) рдмिрд╣ाрд░ рдоें
(C) рдмंрдЧाрд▓ рдоे
(D) рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें

24. рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡ृрд╣рдд्рддрд░ рднाрд░рдд рддрдХ рдХिрд╕ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдХा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдеा?
(A) рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ рдХा
(B) рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХा
(C) рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХा
(D) рд╕рдо्рд░ाрдЯ рд╣рд░्рд╖рд╡рд░्рдзрди рдХा

25. рдХिрд╕ рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдиे рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╕्рд╡рд░्рдг рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХा рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдХिрдпा?
(A) рдоौрд░्рдп рд╡ंрд╢ рдиे
(B) рдЧुрдк्рдд рд╡ंрд╢ рдиे
(C) рд╕ाрддрд╡ाрд╣рди рд╡ंрд╢ рдиे
(D) рд╢ुंрдЧ рд╡ंрд╢ рдиे

26. рдкंрдЪ рдорд╣ाрд╡्рд░рдд рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै-
(A) рднाрдЧрд╡рдд рдзрд░्рдо рд╕े
(B) рдорд╣ाрднाрд░рдд рд╕े
(C) рдЬैрди рдзрд░्рдо рд╕े
(D) рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рд╕े

27. 'рдХीрд░ाрддाрд░्рдЬुрдиीрдпрдо्' рдХे рд░рдЪрдпिрддा рд╣ैं-
(A) рднाрд░рд╡ि
((B) рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ
(C) рд╡िрд╖्рдгु рд╢рд░्рдоा
(D) рдХौрдЯिрд▓्рдп

28. рдк्рд░ेрдо рдоाрд░्рдЧी рдХрд╡ि рд╣ै-
(A) рдорд▓िрдХ рдоोрд╣рдо्рдордж рдЬाрдпрд╕ी
(B) рдХुрдо्рднрдирджाрд╕
(C) рдХाрд▓ीрджाрд╕
(D) рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं

29. рднाрд░рдд рдХा рдиैрдкोрд▓िрдпрди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै?
(A) рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХो
(B) рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдж्рд╡िрддीрдп рдХो
(C) рд░ाрдордЧुрдк्рдд рдХो
(D) рдХुрдоाрд░рдЧुрдк्рдд рдХो

30. рдЧीрдд рдЧोрд╡िрди्рдж рдХी рд░рдЪрдиा рдХिрд╕рдиे рдХी-
(A) рд╕ूрд░рджाрд╕
(B) рдиाрдорджेрд╡
(C) рдЬрдпрджेрд╡
(D) рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕


Answer:-
21.(A) 22.(A) 23.(B) 24.(C) 25.(C) 26.(C) 27.(A) 28.(A) 29.(A) 30.(C).

.31. рдХौрди рд╕ा рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै?
(A) рдкुंрд╕рд╡рди
(B) рдЙрдкрдирдпрди
(C) рдЪूреЬाрдХрд░्рдо
(D) рдХрд░्рдгрд╡ेрдж्рдп

32. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рдХौрди рдЕрдХ्рд╖рдп рдКрд░्рдЬा рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдирд╣ीं рд╣ै-
(A) рднूрддाрдкीрдп рдКрд░्рдЬा
(B) рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा
(C) рдЬрд▓ рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा
(D) рд╕ौрд░ рдКрд░्рдЬा

33. 'рдХाрд▓ा рд╕ोрдиा' рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै-
(A) рдХोрдпрд▓ा
(B) рд▓ोрд╣ा
(C) рдЪрдЯ्рдЯाрди
(D) рдоिрдЯ्рдЯी

34. рдкृрде्рд╡ी рдХा рддाрдкрдоाрди рдмреЭрдиे рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд░рдг рд╣ै-
(A) рдЕрдо्рд▓ рд╡рд░्рд╖ा
(B) рдЬрд▓ рдк्рд░рджूрд╖рдг
(C) рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдк्рд░рднाрд╡
(D) рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं

35. рд╡िрд╢्рд╡ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
(A) 5 рдЬूрди
(B) 10 рдЬूрди
(C) 12 рдЬुрд▓ाрдИ
(D) 30 рдордИ

36. рднाрд░рдд рдоें рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХрдм рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा?
(A) 1988 рдоें
(B) 1986 рдоें
(C) 1984 рдоें
(D) 1985 рдоें

37. рд╡िрд╢्рд╡ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
(A) 26 рдирд╡рдо्рдмрд░
(B) 21 рдирд╡рдо्рдмрд░
(C) 24 рдирд╡рдо्рдмрд░
(D) 16 рдирд╡рдо्рдмрд░

38. рд╕ूрд░्рдп рдоें рдКрд░्рдЬा рдХрд╣ां рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै?
(A) рдиाрднिрдХीрдп рд╕ंрд▓рдпрди рд╕े
(B) рдкрд░рдоाрдгु рд╡िрдЦрдг्рдбрди рд╕े
(C) рдкрд░рдоाрдгु рдмिрд╕्рдлोрдЯ рд╕े
(D) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी рд╕े

39. рдиिрдо्рди рдоें рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдХ рдХौрди рд╣ै?
(A) рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди
(B) рдХाрд░्рдмрди рдбाрдИ рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб
(C) рдХाрд░्рдмрди рдоोрдиोрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб
(D) рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди

40. рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╕рдоाрд╣िрдд рд╣ै-
(A) рдЬрд▓
(B) рд╡ाрдпु
(C) рднूрдоि
(D) рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╕рднी


Answer:-
31.(B) 32.(B) 33.(A) 34.(C) 35.(A) 36.(B) 37.(A) 38.(A) 39.(C) 40.(D)

 
ЁЯФе41. рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै-
(A) рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдЧैрд╕
(B) рдУрдЬोрди рдкрд░рдд рдХा рдХ्рд╖рд░рдг
(C) рдк्рд░рджूрд╖рдг
(D) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी

42. рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдХ рдЧैрд╕ рдХौрди рд╣ै-
(A) рдм्рдпूрдЯेрди
(B) рдмेрди्рдЬीрди
(C) рдк्рд░ोрдкेрди
(D) рдоिрдеेрди

43. 'рд╡рди рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡' рд╕рдк्рддाрд╣ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
(A) 1-7 рдЬूрди
(B) 1-7 рдордИ
(C) 1-7 рдЬुрд▓ाрдИ
(D) 1-7 рдЕрдЧрд╕्рдд

44. рдк्рд░рджूрд╖рдг рд░рд╣िрдд рдКрд░्рдЬा рдк्рд░ाрдк्рддि рдХा рд╕рд╣ी рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ै-
(A) рд╕ौрд░्рдп рдКрд░्рдЬा
(B) рдкрд╡рди рдКрд░्рдЬा
(C) рдмाрдпो рдЧैрд╕
(D) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी

45. рд╡ाрдпुрдордг्рдбрд▓ рдХी рдХिрд╕ рдкрд░рдд рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░рдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै?
(A) рдЫोрдн рдоंрдбрд▓
(B) рд╕рдорддाрдк рдордг्рдбрд▓
(C) рдУрдЬोрди рдордг्рдбрд▓
(D) рдЖрдпрди рдордг्рдбрд▓

46. рдкृрде्рд╡ी рдХे рддाрдкрдоाрди рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै-
(A) рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ाрди्рддि
(B) рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЧैрд╕ рдоें рдиिрд░рди्рддрд░ рд╡ृрдж्рдзि
(C) рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рдиिрд░рди्рддрд░ рд╡ृрдж्рдзि
(D) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं

47. рдКрд░्рдЬा рдХा рдЧैрд░-рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рд╕्рд░ोрдд рд╣ै-
(A) рдЬрд▓ рдКрд░्рдЬा
(B) рдкрд╡рди рдКрд░्рдЬा
(C) рднूрдЧрд░्рднीрдп рддाрдк рдКрд░्рдЬा
(D) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी

48. рдЕрдо्рд▓ीрдп рд╡рд░्рд╖ा рдХिрд╕ рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै?
(A) рдоृрджा рдк्рд░рджूрд╖рдг
(B) рдз्рд╡рдиि рдк्рд░рджूрд╖рдг
(C) рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг
(D) рдЬрд▓ рдк्рд░рджूрд╖рдг

49. рдЕрдо्рд▓ рд╡рд░्рд╖ा рд╡ाрдпुрдордг्рдбрд▓ीрдп рд╕ांрдж्рд░рддा рдмрдв़рдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрддी рд╣ै?
(A) рд╕рд▓्рдлрд░ рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдФрд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб
(B) рд╕рд▓्рдл्рдпूрд░िрдХ рдПрд╕िрдб
(C) рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб
(D) рдиाрдЗрдЯ्рд░िрдХ рдПрд╕िрдб

50. рднूрдХंрдкीрдп рддрд░ंрдЧों рдХा рдоाрдкрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдпंрдд्рд░ рд╣ै-
(A) рд╣ाрдЗрдЧ्рд░ोрдоीрдЯрд░
(B) рдм्рд▓ाрдЗрдпोрдЧ्рд░ाрдл
(C) рд╣ीрджрд░рдЧ्рд░ाрдл
(D) рд╕िрд╕्рдоोрдЧ्рд░ाрдл


Answer:-
41.(D) 42.(D) 43.(C) 44.(D) 45.(C) 46.(B) 47.(D) 48.(C) 49.(A) 50.(D).

.

.51. рд╕рднी рдИंрдзрди рдоुрдЦ्рдпрддः рдпौрдЧिрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं-
(A) рдХाрд░्рдмрди рдХे
(B) рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдХे
(C) рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдХे
(D) рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХे

52. рд░ाрдЬीрд╡ рдЧांрдзी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди рд╕्рдеिрдд рд╣ै-
(A) рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
(B) рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢
(C) рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб
(D) рдмिрд╣ाрд░

53. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрдХ्рд╖ी рд╣ै-
(A) рд╣ंрд╕
(B) рдЧौрд░ैрдпा
(C) рдмрдд्рддрдЦ
(D) рдоोрд░

54. рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдоाрдирд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ рдкрд░िрд╖рдж рдиे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЬрдЧрд╣ рд▓ी?
(A) 2001
(B) 1993
(C) 1958
(D) 2006

55. рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╡िрдзि рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╕рдоाрдирддा рдПрд╡ं рд╡िрдзिрдпों рдХा рд╕рдоाрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рд╣ै?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 12
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 16
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 18

56. рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рднेрджрднाрд╡ рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдХी рдШोрд╖рдгा рдкрд░ рдЕрднिрд╕рдордп рдорд╣ाрд╕рднा рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдм рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा?
(A) 18 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 1975
(B) 3 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 1976
(C) 8 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1977
(D) 18 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 1979

57. рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдХिрд╕ рднाрдЧ рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиीрддि рдиिрд░्рджेрд╢рдХ рддрдд्рд╡ рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ै?
(A) рднाрдЧ-4
(B) рднाрдЧ-3
(C) рднाрдЧ-1
(D) рднाрдЧ-5

58. рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣िрд▓ा рджिрд╡рд╕ рдХिрд╕ рддिрдеि рдХो рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
(A) 8 рдирд╡ंрдмрд░
(B) 8 рдоाрд░्рдЪ
(C) 15 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░
(D) 30 рдЬрдирд╡рд░ी

59. рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдоाрдирд╡ों рдХो-
(A) рдЖрд░ाрдо
(B) рд╕ुрд╡िрдзा
(C) рд╕рдн्рдп рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЬीрд╡рди
(D) рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдЧाрд░рдг्рдЯी

60. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ рд╣ै-
(A) рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдиिрдХाрдп
(B) рд╕ांрд╡िрдзिрдХ рдиिрдХाрдп
(C) рдЕрдзिрд╢ाрд╕ी рдиिрдХाрдп
(D) NGO


Answer:-
51.(A) 52.(A) 53.(D) 54.(D) 55.(B) 56.(D) 57.(A) 58.(B) 59.(C) 60.(A).

.61. рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЙрдЪ्рдЪाрдпुрдХ्рдд рдХा рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕्рдеिрдд рд╣ै?
(A) рд▓ंрджрди
(B) рдЬрдиेрд╡ा
(C) рдкेрд░िрд╕
(D) рдмोрдиी

62. рдЕрди्рддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣िрд▓ा рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-
(A) 10 рдЬрдирд╡рд░ी
(B) 24 рдЬрдирд╡рд░ी
(C) 8 рдоाрд░्рдЪ
(D) 22 рдлрд░рд╡рд░ी

63. рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рддрд╣рдд рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै-
(A) рдоूрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░
(B) рд╡िрдзिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░
(C) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░
(D) рдиैрддिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░

64. рдЕрди्рддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-
(A) 25 рдЬрдирд╡рд░ी
(B) 1 рдордИ
(C) 10 рджिрд╕рдо्рдмрд░
(D) 24 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░

65. рддीрд╕рд░ी рдкीреЭी рдХे рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдХो рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै -
(A) рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░
(B) рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░
(C) рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░
(D) рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЕрдзिрдХाрд░

66. рд╕рднी рдоाрдирд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕рднी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдоें рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि-
(A) рд╕рднी рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै
(B) рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै
(C) рдордиुрд╖्рдп рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рдк्рд░ाрдгी рд╣ै
(D) рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХ्рд░ाрди्рддि рдХी рджेрди рд╣ै

67. рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рджिрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 40
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 41
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 42
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 43

68. рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕рдоाрди рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рд╡ेрддрди рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै-
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 39 (a)
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 39 (b)
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 39 (c)
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 39 (d)

69. рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдШोрд╖рдгाрдкрдд्рд░ рдоें рдХौрди рд╕ा рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдПрд╡ं рдЦाрд▓ी рд╕рдордп рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рддा рд╣ै?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 23
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 24
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 25
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 26

70. рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХी рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдШोрд╖рдгा рдкрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рддрдеा рдЙрд╕рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЬीрд╡рди рд╕्рддрд░ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 24
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 24 (1)
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 25
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 25 (1)


Answer:-
61.(B) 62.(C) 63.(B) 64.(C) 65.(B) 66.(B) 67.(D) 68.(D) 69.(B) 70.(D).

.71. рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХी рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдШोрд╖рдгा рдкрдд्рд░ рдоें рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рджेрд╢ рдХी рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджिрдпा рдЧрдпा?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 23 (c)
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 24 (b)
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 25 (c)
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 26 (a)

72. рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХी рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдШोрд╖рдгा рдкрдд्рд░ рдоें рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рд╕ंрдШ рдмрдиाрдиे рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджी рдЧрдИ рд╣ै?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 19
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 20
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 22 (1)

73. рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХी рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдШोрд╖рдгा рдоें рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рд╕рднा рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 19
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 20
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫрдж 21
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 22

74. рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рднूрддрд▓рдХ्рд╖ी рджंрдб рд╡िрдзि рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 20
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 20 (1) 
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (1)

75. рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдПрдХ рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмाрд░ рджंрдб рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЕрдзिрдХाрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै-
(A) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 20 (1)
(B) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 20 (2)
(C) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (1)
(D) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (2)


Answer:-
71.(C) 72.(A) 73.(B) 74.(B) 75.(A)

ЁЯУЬ 08 рдирд╡рдо्рдмрд░ ЁЯУЬ

••> рдиोрдЯрдмंрджी рдХे 8 рд╕ाрд▓ рдмाрдж рднी рдЬाрд▓ी рдиोрдЯों рдХा рдЪрд▓рди рдмेрд▓рдЧाрдо, рд╕рдмрд╕े рдЬ़्рдпाрджा рдЬाрд▓ी рдиोрдЯ 500 рд░ुрдкрдП рдХे
••> 2016 рд╕े рдкрд╣рд▓े рднी рджो рдмाрд░ рджेрд╢ рдоें рдиोрдЯрдмंрджी рд╣ो рдЪुрдХी рдеी
••> рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 1946 рдоें рдиोрдЯрдмंрджी рдХी рдеी
••> рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1978 рдоें рднी рдиोрдЯрдмंрджी рдХी рдЧрдИ рдеी

рдЖрдЬ 8 рдирд╡ंрдмрд░ рдпे рддाрд░ीрдЦ рджेрд╢ рдоें рдПрдХ рдмрдб़े рдлैрд╕рд▓े рдФрд░ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдЧрд╡ाрд╣ рд╣ै. рджрд░рдЕрд╕рд▓, рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे рд╕ाрдд рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े 8 рдирд╡ंрдмрд░ 2016 рдХो рджेрд╢ рдоें рдиोрдЯрдмंрджी рдХा рдРрд▓ाрди рдХिрдпा рдеा. рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрд╕ी рджिрди рдЖрдзी рд░ाрдд рд╕े 500 рдФрд░ 1000 рдХे рдиोрдЯ рдХा рдЪрд▓рди рднाрд░рдд рдоें рдмैрди рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рдпे рдЪрд▓рди рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХрд░ рджिрдП рдЧрдП рдеे. рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рд╕े рджेрд╢ рдоें рдХाрдлी рдЙрдерд▓-рдкुрдерд▓ рдордЪी, рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рдирдП рдиोрдЯ рдХрд░ेंрд╕ी рдоाрд░्рдХेрдЯ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдиे.

>> рдЪрд▓рди рдоें рдЖрдП 2000, 500 рдФрд░ 200 рдХे рдирдП рдиोрдЯ <<

рднрд▓े рд╣ी рджेрд╢ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े 500 рдФрд░ 1000 рд░ुрдкрдпे рдХे рдиोрдЯ рдПрдХाрдПрдХ рдЪрд▓рди рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЧрдП, рдЙрдирдХी рдЬрдЧрд╣ 2000, 500 рдФрд░ 200 рдХे рдирдП рдиोрдЯों рдиे рд▓े рд▓ी. рд╢ुрд░ुрдЖрддी рджौрд░ рдоें рдеोрдб़ी рд╢िрдеिрд▓рддा рдХे рдмाрдж рджेрд╢ рдоें рдиोрдЯों рдХा рдЪрд▓рди рд╕ाрд▓-рджрд░-рд╕ाрд▓ рдлिрд░ рд╕े рдмрдв़рддा рд╣ी рдЧрдпा рд╣ै. рдиोрдЯрдмंрджी рдХे рдЖрда рд╕ाрд▓ рдХे рдмाрдж рднी рджेрд╢ рдоें рдХрд░ेंрд╕ी рдиोрдЯों рдХे рдЪрд▓рди рдоें рдЦाрд╕ी рддेрдЬी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै. рдЕрдм рджेрд╢ рдоें рдХैрд╢ рд╕рд░्рдХुрд▓ेрд╢рди рдХрд░ीрдм 72 рдлीрд╕рджी рдмрдв़ рдЪुрдХा рд╣ै. рд╣ाрд▓ांрдХि, рдиोрдЯрдмंрджी рдЬैрд╕े рдлैрд╕рд▓ों рд╕े рд▓рдЧे рдЭрдЯрдХे рд╕े рдЙрдмाрд░рдиे рдоें рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдкेрдоेंрдЯ рдпा рдХैрд╢рд▓ेрд╕ рдкेрдоेंрдЯ рдоें рднी рдЦाрд╕ी рддेрдЬी рдЖрдИ рд╣ै, рдЬो рдХोрд░ोрдиा рдХाрд▓ рд╕े рдФрд░ рднी рдмрдв़ा рд╣ै. 

>> рдлैрд╕рд▓े рдХे рдмाрдж рдордЪी рдеी рдЕрдлрд░ा-рддрдлрд░ी <<

8 рдирд╡ंрдмрд░ 2016 рдоें рдиोрдЯрдмंрджी рдХे рдмाрдж рдЕрдЧрд▓े рдХрдИ рдорд╣ीрдиों рддрдХ рджेрд╢ рдоें рдХाрдлी рдЕрдлрд░ा-рддрдлрд░ी рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рдмрдиा рд░рд╣ा рдеा. рд▓ोрдЧों рдХो рдкुрд░ाрдиे рдиोрдЯ рдЬрдоा рдХрд░рдиे рдФрд░ рдирдП рдиोрдЯ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмैंрдХों рдоें рд▓ंрдмी рд▓ाрдЗрдиों рдоें рд▓рдЧрдиा рдкрдб़ा. рдРрд╕ा рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЗрд╕ рдмрдб़े рдлैрд╕рд▓े рд╕े рджेрд╢ рдоें рдХाрд▓ा рдзрди рдЦрдд्рдо рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдирдХрджी рдХा рдЪрд▓рди рдХрдо рд╣ोрдЧा. рдЗрд╕рдХा рдХाрд░рдг рдпे рдеा рдХि рдХैрд╢ рд╕рд░्рдХुрд▓ेрд╢рди рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрд╣рдо рд░ोрд▓ рдмैрди рдХिрдП рдЧрдП 500 рдФрд░ 1000 рд░ुрдкрдпे рдХे рдиोрдЯों рдХा рд╣ी рдеा, рдиोрдЯрдмंрджी рдХे рдРрд▓ाрди рдХे рдмाрдж рдРрд╕े рднी рдХрдИ рдоाрдорд▓े рд╕ाрдордиे рдЖрдП рдеे рдХि рдХрд░ोрдб़ों рдХी рдРрд╕ी рд░ाрд╢ि рдЬिрдирдоें рдЪрд▓рди рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХिрдП рдЧрдП рдпे рдиोрдЯ рд╢ाрдоिрд▓ рдеे, рдХрднी рдХूрдб़े рдоें рддो рдХрднी рдирджी рдоें рдмрд╣рддे рд╣ुрдП рджिрдЦे. 

>> рдХैрд╢ рдоें рдЖрдИ рдеी рдХрдоी, рдЕрдм рдлिрд░ рдмрдиा рдХिंрдЧ <<

рддाрдЬा рдЖंрдХрдб़ों рдХो рджेрдЦें рддो рдиोрдЯрдмंрджी рдХे рдмाрдж рд╕े рдЕрдм рддрдХ рджेрд╢ рдоें рдХैрд╢ рд╕рд░्рдХुрд▓ेрд╢рди 71.84 рдлीрд╕рджी рдмрдв़ рдЪुрдХा рд╣ै. 8 рдирд╡ंрдмрд░ 2016 рдХो рдЬрдм рдиोрдЯрдмंрджी рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдЧрдИ рдеी, рдЙрд╕ рд╕рдордп 4 рдирд╡ंрдмрд░ 2016 рдХो рджेрд╢ рдоें 17.7 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХा рдХैрд╢ рдоौрдЬूрдж рдеा. рдЬрдмрдХि рд╕ाрд▓ 2021 рдоें рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рдХे рдЕंрдд рддрдХ (29 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2021) рдпрд╣ рдмрдв़рдХрд░ 29.17 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा рдеा. рдпाрдиी рд╕ाрд▓ 2021 рдоें рдиोрдЯ рдХे рд╕рд░्рдХुрд▓ेрд╢рди рдоें рдХрд░ीрдм 64 рдлीрд╕рджी рдХी рдмрдв़рдд рд╣ुрдИ рдеी, рдЬो рдЫрдаे рд╕ाрд▓ рдоें рдмрдв़рдХрд░ рдХрд░ीрдм 72 рдлीрд╕рджी рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдИ рд╣ै.

➿➿➿➿➿➿➿➿➿➿➿

1. рдЬрд░्рдордиी рдХे рд▓िрдкрдЬिंрдЧ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЬрд╣ाँ рдк्рд░рдердо рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा 1879 рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी рдЧрдИ, рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рд╣ै ?
Ans ➺ рдХॉрд░्рд▓ рдоॉрд╕ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп

2. рдоाрдирд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдХिрд╕ рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рдФрд░ рдЧुрдгाрдд्рдордХ

3. ‘рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдирд╡ीрди рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं рдФрд░ рдирд╡ीрди рдпोрдЧ्рдпрддाрдПँ рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै।’ рдпрд╣ рдХрдерди рдХिрд╕рдиे рджिрдпा рд╣ै ?
Ans ➺ рд╣рд░рд▓ॉрдХ

4. рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдХिрд╕рдкрд░ рдмрд▓ рд╣ै ?
Ans ➺ рдЧрд░्рднाрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдкрд░

5. ‘рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЬीрд╡िрдд ( Survival Of The Fittest ) рд░рд╣рддा рд╣ै।’ рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХिрд╕рдХा рд╣ै ?
Ans ➺ рдбाрд░्рд╡िрди рдХा

6. рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЕрдЪ्рдЫी рд╡िрдзि рдХौрди - рд╕ी рд╣ै ?
Ans ➺ рд╡िрдХाрд╕ीрдп рд╡िрдзि

7. рд╢ैрд╢рд╡рдХाрд▓ рдХी рдЕрд╡рдзि рдХ्рдпा рд╣ै ?
Ans ➺ рдЬрди्рдо рд╕े 2 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ

8. рд╣ॉрд▓ рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рдХिрд╕рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рддा рд╣ै ?
Ans ➺ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╡िрдХाрд╕

9. ‘рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рднाрд╡рдиा’ рдХी рдк्рд░рд╡िрдд्рддि рдХिрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ै ?
Ans ➺ рдкूрд░्рд╡ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा

10. рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХिрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдмुрдж्рдзि рдХा рдЕрдзिрдХрддрдо рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा

11. рд╢ैрд╢рд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдХ्рд░िрдпा рдХрд▓ाрдк рдХैрд╕े рд╣ोрддे рд╣ैं ?
Ans ➺ рдоूрд▓рдк्рд░рд╡ृрдд्рдпाрдд्рдордХ

12. рдмाрд▓рдХ рдХे рд╕्рд╡ - рдХेंрдж्рд░िрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХрдм рд╣ोрддी рд╣ै ?
Ans ➺ 3 рд╕े 6 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ

13. рдоां - рдмाрдк рдХे рд╕ाрдпे рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓ рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеी рдмाрд▓рдХों рдХी рд╕ंрдЧрдд рдХो рдкрд╕ंрдж рдХрд░рдиा рдХिрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ै ?
Ans ➺ рдкूрд░्рд╡ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рд╕े

14. рдХौрди - рд╕ा рдЖрдпु рд╕рдоूрд╣ рдк्рд░рд╡рд░्рддि рдмाрд▓्рдпाрд╡рд╕्рдеा рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै ?
Ans ➺ 9 рд╕े 12 рд╡рд░्рд╖

15. рд╡िрдХाрд╕ рдХрд╣ाँ-рд╕े-рдХрд╣ाँ рдХी рдУрд░ рдмреЭрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХी рдУрд░

16. рдПрдХ рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдЖрдкрд╕े рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдоिрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрднी рдирд╣ीं рдЖрддा рд╣ै। рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд░ेंрдЧे ?
Ans ➺ рдЖрдк рдЦुрдж рдЙрдирд╕े рдоिрд▓рдиे рдЬाрдпेंрдЧे। 

17. рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдХिрд╕ рдкрд░ рдмрд▓ рд╣ै ?
Ans ➺ рдЧрд░्рднाрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ोрддा рд╣ै।

18. рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡рд░्рддрдиी рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдд्рд░ुрдЯिрдпों рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХैрд╕े рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП ?
Ans ➺ рд╡рд░्рддрдиी рдХा рд╢ुрдж्рдз рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдПрд╡ं рд▓ेрдЦрди рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рд╡ाрдХрд░

19. рдХोрд▓्рд╣ाрд░ рдХिрд╕рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ै ?
Ans ➺ рдЕрдзिрдЧрдо рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд 

20. рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХी рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЕрдЪ्рдЫी рд╡िрдзि рдХौрди - рд╕ी рд╣ै ?
Ans ➺ рд╡िрдХाрд╕ीрдп рд╡िрдзि

21. рд╢ैрд╢рд╡рдХाрд▓ рдХी рдЕрд╡рдзि рдХ्рдпा рд╣ै ?
Ans ➺ рдЬрди्рдо рд╕े 2 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ

22. рд╕्рдЯेрдирд▓े рд╣ॉрд▓ рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рдХिрд╕рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рддा рд╣ै ?
Ans ➺ рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╡िрдХाрд╕

23. рдкिрдпाрдЬे рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рднाрд╖ा рдЕрди्рдп рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рддрди्рдд्рд░ों рдХी рднाँрддि рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХे рд╕ाрде рдХिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ी рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддी рд╣ै।
Ans ➺ рдЕрди्рддः рдХ्рд░िрдпा

24. рдмाрд▓рдХ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХрдм рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै ?
Ans ➺ рдЬрди्рдо рд╕े рдкрд╣рд▓े

25. рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХрдм рддрдХ рдЪрд▓рддी рд╣ै ?
Ans ➺ рдЬीрд╡рди рдкрд░्рдпрди्рдд рдЪрд▓рддी рд╣ै ( рдорд░рдиे рддрдХ рдЪрд▓рддी рд╣ै )

26. рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХिрддрдиी рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПं рд╣ोрддी рд╣ै ?
Ans ➺ рдкांрдЪ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПं рд╣ोрддी рд╣ै

27. рд╡ंрд╢ाрдиुрдХ्рд░рдо рдХे рдиिрд░्рдзाрд░рдХ рдХ्рдпा рд╣ोрддे рд╣ैं ?
Ans ➺ рдЬीрди्рд╕

28. рд╡िрдХाрд╕ рдХैрд╕ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै ?
Ans ➺ рдиिрд░ंрддрд░

29. рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдХैрд╕ा рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ै ?
Ans ➺ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рдкूрд░рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।

30. рд╢ैрд╢рд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдХрдм рд╕े рдХрдм рддрдХ рд╣ोрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рдЬрди्рдо рд╕े 7 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ

1. рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдХॉрдкी рдоें рд▓िрдЦрдиे рдоें рд╡िрдкрд░ीрдд рдЫрд╡िрдпाँ, рджрд░्рдкрдг рдЫрд╡ि рдЖрджि рдЬैрд╕ी рдЧрд▓рддिрдпाँ рдоिрд▓рддी рд╣ैं рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдмрдЪ्рдЪा рдХा рд▓рдХ्рд╖рдг рдХ्рдпा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै ?
Ans ➺ рдЕрдзिрдЧрдо рдоें рдЕрд╢рдХ्рддрддा 

2. рдПрдХ рдФрд╕рдд рдмुрдж्рдзि рд╡ाрд▓ा рдмрдЪ्рдЪा рдпрджि рднाрд╖ा рдХो рдкреЭрдиे рдПрд╡ं рд╕рдордЭрдиे рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рдмрдЪ्рдЪा рдХिрд╕ рд▓рдХ्рд╖рдг рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै ?
Ans ➺ рдкрдарди - рдЕрдХ्рд╖рдорддा ( рдбिрд╕्рд▓ैрдХ्рд╕िрдпा )

3. рдбिрд╕рд▓ेрдХ्рд╕िрдпा рдХिрд╕ рд╡िрдХाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ै ?
Ans ➺ рдкрдарди рд╡िрдХाрд░ рд╕े

4. рдХौрди - рд╕ा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдЕрдзिрдЧрдо - рдиिрд░्рдпोрдЧ्рдпрддा рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░рддा рд╣ै ?
Ans ➺  рд╢рдм्рджों рдХो рд╕рд╣ी рддрд░рд╣ рд╕े рди рд╕рдордЭ рдкाрдиा рддрдеा рд╢рдм्рджों рдХो рд╕рд╣ी рддрд░рд╣ рд╕े рди рд▓िрдЦ рдкाрдиा।

5. рд╢рдм्рджों рдоें рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рдХ्рд░рдо рдХो рдкреЭрдиे рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЪाрдХ्рд╖ुрд╖ рд╕्рдоृрддि рдХा рд╣्рд░ाрд╕ рд╣ोрдиा рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै ?
Ans ➺ рдбिрд╕्рд▓ेрдХ्рд╕िрдпा

6. рдЧрддिрдХ рдХौрд╢рд▓ों рдоें рдЕрдзिрдЧрдо рдиिрд░्рдпोрдЧ्рдпрддा рдХ्рдпा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै ?
Ans ➺ рдбिрд╕्рдк्рд░ेрдХ्рд╕िрдпा

7. рд╕ीрдЦрдиे - рд╕ंрдмंрдзिрдд рдирд░्рдпोрдЧ्рдпрддाрдПँ рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХिрд╕ рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै ?
Ans ➺ рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЙрди рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдкैрдд्рд░िрдХ рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।

8. рдкाँрдЪрд╡ीं рдХрдХ्рд╖ा  рдХे ‘рджृрд╖्рдЯिрдмाрдзिрдд’ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХे рд╕ाрде рдХैрд╕ा рд╡्рдпрд╡ाрд╣рд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП ?
Ans ➺ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХे рд╕ाрде рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рд╢्рд░рд╡्рдп CD рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдИ рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।

9. рд╡िрдХृрдд рд▓िрдЦाрд╡рдЯ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд▓िрдЦрдиे рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рдоें рдХрдоी рдХिрд╕рдХा рдПрдХ рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ै ?
Ans ➺ рдбिрд╕्рдЧ्рд░ाреЮिрдпा

10. рдХौрди - рд╕ा рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдпрд╣ рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि рдзрд░्рдо рдФрд░ рднाрд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рдЪрд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं ?
Ans ➺ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 30 ( 1 )

11. рдХौрди-рд╕ा рдПрдХ рдХрдерди ‘рд╕рдоाрд╡ेрд╢рди’ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддा рд╣ै ?
Ans ➺ рдпрд╣ рдПрдХ рджрд░्рд╢рди рд╣ै рдХि рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдиिрдпрдоिрдд рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╕рдоाрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै।

12. рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХैрд╕े рдХрд░ाрдИ рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП ?
Ans ➺ рдЕрди्рдп рд╕ाрдоाрди्рдп рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде

13. рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХिрд╕рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╣ै ?
Ans ➺ рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╡िрд╡िрдзрддा рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рдордиाрдиे рд╕े 

14. рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдХिрд╕рдХे рд▓िрдпे рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै ?
Ans ➺ 14 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдХे рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП

15. рд╕рдлрд▓ рд╕рдоाрд╡ेрд╢рди рдХे рд╕िрд╡ाрдп рдХिрд╕рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै ?
Ans ➺ рдкृрдердХ्рдХрд░рдг

16. рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдиिрдпрдоिрдд рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХे рд▓िрдП рд╡ंрдЪिрдд рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХौрди - рд╕ा рддрд░ीрдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ोрдЧा ?
Ans ➺ рдЖрд╡ाрд╕ीрдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЦोрд▓рдиा

17. ‘рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рд╕рднी рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा’ рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдЪाрд░ рд╡ाрдХ्рдп рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП

18. рд╡ंрдЪिрдд рд╕рдоूрд╣ों рдХे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХे рд╕ाрде - рд╕ाрде рдкреЭाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рдХा рдХ्рдпा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै ?
Ans ➺ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा

19. рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдиी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рджो рдорди्рдж рдмुрдж्рдзि рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмैрдаाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмोрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд░ेंрдЧे ?
Ans ➺ рдРрд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рд╕िрдЦाрдиे рдХी рддрдХрдиीрдХ рд╕ीрдЦेंрдЧे।

20. рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдШрд░ рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рдмрдЪ्рдЪा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдХрдаिрдиाрдИ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрдм рдХрд░ेрдЧा ?
Ans ➺ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें

21. рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЬрд░ूрд░рддрдорди्рдж рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдк्рд░рдмрди्рдз рдХिрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП ?
Ans ➺ рджूрд╕рд░े рд╕ाрдоाрди्рдп рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╕ाрде

22. рдЬिрди рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рд╕рдоेрдХिрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рджी рдЬाрддी рд╣ै рдЙрд╕рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдХिрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП ?
Ans ➺ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдг

23. рднाрд░рдд рдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рдХрдХ्рд╖ाрдПँ рдмрд╣ुрднाрд╖ी рд╣ोрддी рд╣ैं рдЗрд╕े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП ?
Ans ➺ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдХे рд░ूрдк

24. рдкृрдердХ - рдкृрдердХ рд╕рдордЬाрддीрдп рд╕рдоूрд╣ों рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдк्рд░рддि рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдЕрднिрд╡ृрддि рд╕ाрдзाрд░рдгрддрдпा рдХिрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै ?
Ans ➺ рдЙрдирдХे рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХी рдЪिрдд्рддрд╡ृрдд्рддि рдкрд░

25. NCF - 2005 рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╢िрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддा рд╣ै ?
Ans ➺ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी

26. рдиिः рд╢рдХ्рдд рдмाрд▓рдХों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рд╕рдоाрд╡ेрд╢िрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдж्рд╡ाрд░ा

27. рд▓िंрдЧ ( рдЬेंрдбрд░ ) рдкрдХ्рд╖рдкाрдд рдХिрд╕рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддा рд╣ै ?
Ans ➺ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЕрднिрд╡ृрддि рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд▓реЬрдХों рдФрд░ рд▓реЬрдХिрдпों рд╕े рднिрди्рди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рдиा

28. рдЬрдм рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдпрд╣ рд╕рдордЭрддा рд╣ै рдХि рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд▓реЬрдХे рдЧрдгिрдд рдоें рд▓реЬрдХिрдпों рд╕े рдЕрдЪ्рдЫे рд╣ैं, рдпрд╣ рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рд╣ै ?
Ans ➺ рд▓िंрдЧ (рдЬेंрдбрд░ ) рдкрдХ्рд╖рдкाрддी

29. рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд▓िंрдЧ - рднेрджрднाрд╡ рд╕े рдмрдЪрдиे рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рддрд░ीрдХा рдХ्рдпा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдирдХे рд▓िंрдЧ - рдкрдХ्рд╖рдкाрддрдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ों рдХा рдЕрдзिрд╕ंрдЬ्рдЮाрди

30. рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдХी рдПрдХ рдПрдХрд▓ - рдЧाрдпрди рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдХे рд▓िрдП рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХो рддैрдпाрд░ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдПрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рд╡рд░ीрдпрддा рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै ?
Ans ➺ рд▓ैंрдЧिрдХ рдкूрд░्рд╡ाрдЧ्рд░рд╣